افغانستان یکی از ده کشور محصور در خشکی در آسیا است. افغانستان به عنوان یک کشور محصور در خشکی به جاده ها و راه های تجارت و ترانزیت نیاز دارد تا بتواند به آب دسترسی داشته باشد و تجارت خود را گسترش دهد. بیشتر صادرات این کشور را میوه های خشک و تازه، قالین، پوست حیوانات و گیاهان طبی تشکیل می دهد، بنابراین وجود راه های تجارتی و ترانزیتی برای انتقال صادرات آن به بازارهای جهانی ضروری است. حکومت افغانستان با یافتن و توسعه راه های تجارتی و ترانزیتی قادر خواهد بود که فرصت های اقتصادی جدید را ایجاد کند و سرمایه گذاران بین المللی را به سرمایه گذاری در بخش های مختلف به ویژه در بخش معدن تشویق نمایند. با این کار، افغانستان وارد مرحله جدیدی از اقتصاد خود خواهد شد.
روابط تجاری افغانستان
نورالدین عزیزی، وزیر صنعت و تجارت امارت اسلامی در مراسم افتتاح نمایشگاه ملی و بینالمللی امام ابوحنیفه «رح» گفته که افغانستان در حال حاضر با ۸۰ کشور دنیا دادوستد تجاری دارد، اما بخش اعظم این مبادلات با کشورهای منطقه و همسایه متمرکز است. برای افغانستان؛ ایران، پاکستان، هند و چین در حال حاضر مهمترین و بزرگترین شرکای تجاری هستند.
کالاهای اساسی و استراتژیک در تجارت افغانستان به دو دسته عمده صادراتی و وارداتی تقسیم میشوند و نقش حیاتی در اقتصاد این کشور ایفا میکنند. افغانستان به دلیل ضعف در زیرساختهای صنعتی، یک کشور عمدتاً مصرفکننده و متکی به واردات است.
📉 بزرگترین مبادی وارداتی افغانستان
افغانستان یک کشور عمدتاً مصرفی است و اقلامی چون مواد نفتی، آرد، گندم، روغن، ماشینآلات و ادویه را بیشتر از این کشورها وارد میکند:
ایران: در حال حاضر بزرگترین صادرکننده کالا (بهویژه مواد سوختی و مواد اولیه) به افغانستان است.
امارات متحده عربی: بخش زیادی از کالاهای تجاری از طریق این کشور به افغانستان وارد میشود.
چین: تامینکننده اصلی کالاهای صنعتی، منسوجات و لوازم الکترونیکی.
پاکستان: تامینکننده مواد خوراکی و مصالح ساختمانی.
کشورهای آسیای مرکزی: ترکمنستان (بیشتر برق و گاز)، ازبکستان و قزاقستان (بیشتر آرد و گندم).
روسیه: تامینکننده مواد نفتی و گندم.
راهکارهای توسعه تجارت افغانستان
در سالهای ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ (۲۰۲۵-۲۰۲۶)، حکومت سرپرست افغانستان راهکارهای مختلفی را برای توسعه تجارت و کاهش وابستگی به مسیرهای سنتی اجرا کرده است. حجم کل تجارت افغانستان در سال ۲۰۲۵ به حدود ۱۳.۹ میلیارد دالر رسید که نشاندهنده تلاش برای پایداری اقتصادی است.
تمرکز بر راهکارهای بدیل ترانزیتی: به دلیل مشکلات مرزی با پاکستان، تلاشهای گستردهای برای استفاده از مسیرهای جایگزین از جمله بندر چابهار (ایران)، مسیرهای آسیای مرکزی (ازبکستان، ترکمنستان) برای انتقال کالا صورت گرفته است.
رشد صنعت و حمایت از تولیدات داخلی: اختصاص بیش از ۱۶۰ هزار جریب زمین برای پارکهای صنعتی، کاهش تعرفهها بر مواد خام، و حمایت از ۶۵۰۰ کارخانه فعال برای تبدیل کشور از وارداتی به صادراتی.
پروژههای بزرگ منطقهای: پیشرفت در پروژههای کلیدی مانند تاپی (TAPI - خط لوله گاز ترکمنستان)، کاسا-۱۰۰۰ (انتقال برق) و راه آهن هرات-خواف.
تسهیلات تجاری: افزایش استندردهای صادراتی (به ویژه برای میوه خشک و زعفران)، صدور آنلاین انویس (فاکتور) تجارتی، و جذب سرمایهگذاران.
دیپلماسی اقتصادی: سفر هیئتهای تجاری به چین، ازبکستان، ایران و کشورهای عربی (قطر، امارات) برای بازاریابی محصولات افغانی.
نتیجه گیری
علاوه بر سایر بخش ها، یکی از بخش های کلیدی برای یک اقتصاد قوی، بخش تجارت و ترانزیت است. جهت رشد و توسعه بخش تجارت و ترانزیت یک کشور مهم است که همه شبکه های ترانسپورتی، دریایی، هوایی، زمینی و راه آهن را به درستی توسعه دهد و از سیستم های عصری در این زمینه استفاده کند. افغانستان یکی از معدود کشورهای جهان است که به آب های آزاد دسترسی ندارد و تنها از شبکه های هوایی، زمینی و ریلی برای ترانسپورت استفاده می کند. واقعیت اینست که این بخش ها به صورت معیاری ساخته شوند. امارت اسلامی در این زمینه به اقدامات خود سرعت بخشیده و اقدامات عملی نیز انجام داده است. ساخت و بازسازی شاهراه ها ترانزیتی و تجارتی زمینی را آغاز کرده است. با اعمار این سرک ها نه تنها تجارت کشور توسعه می یابد، بلکه ترانزیت نیز افزایش می یابد و افغانستان از این طریق عواید بیشتری به دست می آورد.
نویسنده و محقق: مرجان کاشفی؛ عضو تیم تحریر روشن مگ
